Τσε Γκεβάρα: Η επαναστατική θητεία του ως υπουργός

Ο Τσε είναι απλώς ένας σύγχρονος Ντον Κιχώτης. Ένας περιπλανώμενος αντάρτης που αθανατοποιήθηκε στη διάσημη φωτογραφία του Αλμπέρτο ​​Κόρντα που τον απεικονίζει.

Αμέτρητες βιογραφίες, απομνημονεύματα, ακαδημαϊκά άρθρα και πολιτικές έρευνες έχουν επικεντρωθεί στον Τσε Γκεβάρα. Επαναστάτης της Αργεντινής, αντάρτης και γιατρός. Πρωταγωνιστής της κουβανικής επανάστασης.

Δεν μιλάμε μόνο για έναν άνθρωπο της δράσης. Τα τελευταία έντεκα χρόνια της ζωής του, έγραψε πολυάριθμα βιβλία για την ιστορία της κουβανικής επανάστασης. Επίσης έχει επιμεληθεί μερικά θεωρητικά κείμενα, σημειώσεις και προβληματισμούς σχετικά με τις ασυνέπειες του σοβιετικού μοντέλου. Πολύ συχνά, η εμπειρία του ως Υπουργος Βιομηχανίας και Προέδρος της Εθνικής Τράπεζας της Κούβας δεν τονίζεται επαρκώς.

Το πρόβλημα που αντιμετώπισε η κουβανική επανάσταση, μετά το 1959, ήταν πώς να αυξηθεί η παραγωγική ικανότητα και παραγωγικότητα της εργασίας, σε συνθήκες υπανάπτυξης και σε μεταβατικό στάδιο στον σοσιαλισμό. Χωρίς όμως να στηριχθεί σε καπιταλιστικούς μηχανισμούς που θα υπονόμευαν το σχηματισμός νέας συνείδησης και κοινωνικών σχέσεων.

Με τους Φιντέλ και Ραούλ Κάστρο και Καμίλο Σιενφουέγος, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη νέα κουβανική κυβέρνηση. Πραγματοποιήθηκαν ριζικές μεταρρυθμίσεις, θεσπίζοντας δωρεάν σύστημα υγείας, όπως επίσης νέο μοντέλο εκπαιδευτικού συστήματος που θα εξασφάλιζε σχολική μόρφωση και στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα.

Η θητεία του Γκεβάρα ως Υπουργού Βιομηχανίας ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 1959. Ο Τσε έφερε τους πρώτους οικονομικούς συμβούλους στην Αβάνα από την Τσεχοσλοβακία, τη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας και την Πολωνία. Στόχος του ήταν η ταχεία βιομηχανική ανάπτυξη του νησιού. Αρχίζει να μελετά μαθηματικά και οικονομικά λογιστικά με τον μαθηματικό Salvador Vilaseca (αργότερα πρέσβη της Κούβας στην Ιταλία).

Ως υπουργός, η επιλογή του ήταν να ενθαρρύνει τις επενδύσεις, ιδίως στους τομείς της χημείας και της ηλεκτρονικής, ευνοώντας τα μοντέλα συγκέντρωσης των ανατολικών χωρών. Ωστόσο, οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι με αυτόν τον τρόπο υποτιμά το ρόλο της γεωργικής οικονομίας. Σε αυτό το κρίσιμο 1963, άνοιξε μια πολιτική αντιπαράθεση στην κορυφή της κυβέρνησης. Δυο Ευρωπαίοι οικονομολόγοι συμβάλλουν σε αυτήν, που παρίστανται στην Αβάνα ως σύμβουλοι: ο Ernest Mandel και ο Charles Bettelheim. Ο πρώτος υποστηρίζει τις θέσεις του Γκεβάρα, ο δεύτερος συμφωνεί με εκείνους που ζητούν μια γρήγορη διόρθωση πορείας. Ένα έγγραφο του Συμβουλίου Υπουργών ορίζει ότι η γεωργία και το ζαχαροκάλαμο πρέπει να αποτελέσουν και πάλι το κέντρο της οικονομίας του νησιού. Αυτή η ξαφνική στροφή στην οικονομική πολιτική αποτελεί την πρώτη πολιτική ήττα του Τσε.

Οι επικριτικές σημειώσεις του Τσε στο εγχειρίδιο της Ακαδημίας Επιστημών της Μόσχας, είναι μια προσπάθεια να γράψει μια έκθεση για την ιστορία της πολιτικής οικονομίας. Στην αρχή της περιπέτειας του στην Κούβα, ο Τσε είναι Ορθόδοξος Μαρξιστής που κοιτάζει ευνοϊκά τις εμπειρίες του πραγματικού σοσιαλισμού. Στη συνέχεια, σταδιακά αποσπάται από αυτά τα μοντέλα, όχι μόνο επειδή τα γνωρίζει στενά επισκέπτοντας τις χώρες της Ανατολής, επειδή κιόλας βλέπει τις αντιφάσεις όταν αυτά εισάγονται στην Κούβα.

Μετά από συζήτηση της κουβανικής κυβέρνησης το 1963, ο Τσε καθορίζει τη θέση του που τον οδηγεί σε μια πορεία σύγκρουσης με το σοβιετικό μοντέλο. Η πολιτική πρέπει να παρέμβει όταν η οικονομία είναι μόνο ένας κρύος υπολογισμός της συμβατότητας. Η θεωρία του Γκεβάρα είναι να μετατοπίσει το κέντρο βάρους από τον πολιτικό και οικονομικό συγκεντρωτισμό στην επανάληψη της κοινωνικής κινητοποίησης. Σε εκείνη την περίοδο, η έρευνα για τον νέο άνθρωπο ως σκοπό της επανάστασης ήταν το υποκείμενο του προβληματισμού του.

Τον Δεκέμβρη του 1964, θα εκπροσωπήσει την Κούβα στην Συνδιάσκεψη του ΟΗΕ. Η ομιλία του έχει χαρακτηριστεί όχι μόνο ιστορική, αλλά και μνημείο αντι-ιμπεριαλιστικού λόγου και υπεράσπισης των λαών που μάχονται για την ελευθερία τους.

Όταν ο Γκεβάρα έφυγε από την Αβάνα το 1965, βρέθηκε σε μια πολύ περίπλοκη πολιτική (και ψυχολογική) κατάσταση. Επηρέασε πολλές από τις φιλοσοβιετικές επιλογές της Κούβας και εισήγαγε οικονομικές θεωρίες και συμβούλους από την Ανατολική Ευρώπη στο νησί. Αντιλήφθηκε τον κίνδυνο ότι το νησί μπορεί να περάσει από την “εξάρτηση” των ΗΠΑ σε αυτόν της ΕΣΣΔ. Και γι ‘αυτό θα προσπαθήσει να ανοίξει άλλα μέτωπα πάλης, φεύγοντας για την Αφρική.

«Νιώθω πως έχω πια εκπληρώσει το μέρος εκείνο του χρέους μου που με έδενε με την κουβανική επανάσταση στο έδαφός της και σας αποχαιρετώ, εσένα, τους συντρόφους και το λαό σου που είναι πια και δικός μου. Παραιτούμαι επίσημα από τα καθήκοντά μου στην ηγεσία του κόμματος, από τη θέση του υπουργού, από το βαθμό του κομαντάτε, από την κουβανική υπηκοότητα. Καμιά νομική σχέση δεν με συνδέει με την Κούβα, μόνο δεσμοί άλλου είδους που δεν μπορούν να σπάσουν, όπως οι διορισμοί σε κάποιες θέσεις. Κοιτάζοντας τη ζωή μου ως τα τώρα, πιστεύω πως έχω δουλέψει με αρκετή τιμιότητα και αφοσίωση για την εδραίωση της επαναστατικής νίκης (…) Άλλες χώρες του κόσμου ζητάνε τη συμβολή των σεμνών μου προσπαθειών. Εγώ μπορώ να κάνω αυτό που εσένα δεν σου επιτρέπεται, λόγω των ευθυνών σου απέναντι στην Κούβα, και έφτασε η ώρα να αποχαιρετιστούμε».