STORIES

Οι “Σίντλερ” της Ζακύνθου

Μία ιστορία, εφάμιλλη της οσκαρικής “Λίστας του Σίντλερ”, έχει βρει το φως της δημοσιότητας τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Ο τότε δήμαρχος Ζακύνθου, Λουκάς Καρρέρ, μαζί με τον μητροπολίτη Χρυσόστομο, αρνήθηκαν να δώσουν τους καταλόγους των εβραϊκών οικογενειών στους Γερμανούς, το 1943, όταν κατέλαβαν οι γερμανικές κατοχικές δυνάμεις την Ζάκυνθο. Αντ’ αυτού, έδωσαν ένα χαρτάκι με τα ονόματα τους. «Εδώ είναι οι Εβραίοι σου», φέρεται να είπε ο Χρυσόστομος στον Litt, που γνώριζε πολύ καλά ότι η λίστα που περίμενε θα έπρεπε να είχε 275 ονόματα.

εβραϊκή συνοικία της πόλης της Ζακύνθου
Η εβραϊκή συνοικία της πόλης της Ζακύνθου. Στο νησί ζούσαν 275 από τους περίπου 78.000 Εβραίους της Ελλάδας.

Η διάσωση της εβραϊκής κοινότητας της Ζακύνθου, είναι ίσως από τις πιο καλά κρυμμένες ιστορίες εκείνης της εποχής. Στους 35.000 Έλληνες της Ζακύνθου, κανένας δεν “έδωσε” τον Εβραίο γείτονα του, όπως συνέβη σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Οι Ζακυνθινοί προστάτεψαν τους Εβραίους συντοπίτες τους, από την ναζιστική λαίλαπα που έφτασε στο νησί. Σε συνεργασία με τους αντάρτες που δρούσαν στο νησί, όταν οι Γερμανοί περνούσαν από ένα χωριό, οι κάτοικοι φρόντιζαν να κρύβουν καλά τους Εβραίους φίλους τους. Μέχρι το πέρας της “ανάκρισης” από τους ναζιστές, όπου μετά οι αντάρτες βοηθούσαν τους Εβραίους να καταφύγουν στα απομακρυσμένα χωριά του νησιού.

Η εβραϊκή κοινότητα της Ζακύνθου, αποτελούταν από 275 ανθρώπους.

Στο σύνολο στην Ελλάδα, ζούσαν τότε 78.000. Ήδη από τον πρώτο αιώνα μ.Χ. οι Εβραίοι υπήρχαν στον ελλαδικό χώρο. Αργότερα το 1400 θα καταφθάσουν στα τότε οθωμανικά λιμάνια 70.000 Εβραίοι από την Ισπανία, διωκόμενοι από τον βασιλιά Φερδινάνδο και την Ισαβέλλα. Η αφομοίωση τους στην τότε κοινωνία δεν θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

Κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν άρχισε η “κάθοδος” των ναζιστών στα Βαλκάνια, διαπίστωσαν ότι ο αντισημιτισμός δεν υπήρχε σαν ιδέα. Δεν είχε καλλιεργηθεί αυτό το μίσος στην Ελλάδα. Όταν μπήκε σε εφαρμογή το σχέδιο “Τελική Λύση”, ζητήθηκαν από τους Γερμανούς οι κατάλογοι με τους Εβραίους κατοίκους των περιοχών που είχαν κατακτηθεί. Σκοπός ήταν, όσοι ήταν καταγεγραμμένοι να παρουσιαστούν και να σταλούν στο Άουσβιτς.

Ο Ζακύνθου Χρυσόστομος και ο κατοχικός Δήμαρχος Ζακύνθου Λουκάς Καρρέρ.
Ο Ζακύνθου Χρυσόστομος και ο κατοχικός Δήμαρχος Ζακύνθου Λουκάς Καρρέρ.

H Μαβίνα Μεσίνα, που τη βάφτισαν εν μία νυκτί Βαρβάρα Σταυρίδου, θυμάται:

«Ήμασταν σαν πρόσφυγες στα βουνά. Καταφέραμε να μείνουμε ζωντανοί διότι κινούμασταν διαρκώς από χωριό σε χωριό, πάντοτε κρυβόμασταν, κυρίως σε υπόγεια ή αποθήκες φρούτων. Αισθανόμασταν σαν εγκληματίες που είχαμε δραπετεύσει από τη φυλακή. Ήταν πολύ άσχημη εμπειρία. Ζούσαμε σε διαρκή φόβο».

Έτσι, όλος ο εβραϊκός πληθυσμός της Ζακύνθου έμεινε κρυμμένος στα βουνά του νησιού – κίνηση που αποδείχθηκε σοφή, καθώς ο αντικαταστάτης του Litt τον Αύγουστο του 1944, ένας αιμοσταγής δολοφόνος, θα έσπευδε να τελειώσει ό,τι ο Litt είχε αφήσει στη μέση, με το εβραϊκό ζήτημα. Ο Χρυσόστομος, όταν κλήθηκε, του απάντησε ότι η πόλη δεν έχει κανέναν Εβραίο διότι όλοι κρύβονται στα βουνά, ενώ ο Καρρέρ διέφυγε από το νησί.

Έτσι κι αλλιώς, η παρουσία του νέου διοικητή ήταν μόλις λίγων ημερών.

Οι Γερμανοί έχασαν τον πόλεμο, και αυτός ήταν ο μόνος ελληνικός εβραϊκός πληθυσμός που διασώθηκε στην ολότητά του. Πίσω από τις αρπαγές, τις πυρπολήσεις, την αβάσταχτη τρομοκρατία και τις μαζικές καταστροφές που έκαναν οι Γερμανοί στο νησί φεύγοντας, στις 4-10 Σεπτεμβρίου ‘44, κρυβόταν η ικανοποίηση μιας αδιανόητης νίκης.

Oλόκληρη η ταινία του Ζακυνθινού σκηνοθέτη Τώνη Λυκουρέση για την διάσωση των Ζακυνθινών Εβραίων «Το Τραγούδι της Ζωής» (2001) 

 

Ηλέκτρα Φακιολά

Tags: